Mikronawadnianie - Kroplowniki / Emitery

System indywidualnych emiterów zbudowany jest w logice drzewa: rura dystrybucyjna PE Ø20 lub Ø25 mm to pień, do którego wbijane są kroplowniki w dowolnie wybranych miejscach i odstępach – to gałęzie. Od kroplownika odchodzi wężyk kapilarny PVC 5/3 mm (o średnicy zewnętrznej 5 mm i wewnętrznej 3 mm), który prowadzi wodę na odległość 30–100 cm do końcowego elementu wbitego w ziemię przy roślinie – to liście. Tym końcowym elementem może być kroplospływ, wkłuwka, emiter patykowy lub jeden z kilku innych elementów opisanych poniżej.

Przepływ wody przez system regulowany jest przez emiter – element z labiryntem turbulentnym lub membraną kompensującą ciśnienie, który niezależnie od ciśnienia w rurze dystrybucyjnej dostarcza na wyjście ściśle określoną, stałą ilość wody: 1 l/h, 2 l/h, 4 l/h lub 8 l/h. Emiter może być wbudowany bezpośrednio w kroplownik wciskany, w ciało emitera patykowego, lub stanowić osobny element montowany na wężyku między rurą a końcówką przy roślinie.

Minimalne wymagane ciśnienie robocze systemu indywidualnych emiterów to zazwyczaj 0,5–1,5 bara – znacznie niższe niż dla zraszaczy trawnikowych, co czyni tę metodę szczególnie przydatną przy grawitacyjnych zbiornikach deszczówki, zasilaniu ze studni z pompą o niewielkim ciśnieniu i przy długich, płaskich instalacjach w szklarniach i tunelach foliowych.

Kroplownik wbijany to emiter wciskany bezpośrednio w ściankę rury PE Ø20 mm lub większej, przez otwór wywiercony świdrem lub dziurkowaczem o średnicy 2–3 mm. Wbity kroplownik wystaje z rury kilka centymetrów i posiada jeden lub dwa wyloty: bezpośredni wylot nad glebą (woda kapie wprost przy wbiciu) lub port Ø5 mm do podłączenia wężyka kapilarnego z kroplospływem i prowadzenia wody do odległej rośliny.

Kroplowniki bez kompensacji ciśnienia – prostsze i tańsze. Ich wydatek zależy od ciśnienia w rurze: przy ciśnieniu nominalnym (zazwyczaj 1,0–1,5 bara) dostarczają wydatek zgodny z oznaczeniem (2 l/h, 4 l/h), ale przy wyższym ciśnieniu dają więcej, przy niższym – mniej. Właściwe przy instalacjach z równomiernym ciśnieniem i krótkich ciągach rury dystrybucyjnej, gdzie różnica ciśnienia między początkiem a końcem rury jest minimalna.

Kroplowniki z kompensacją ciśnienia (PC) – wyposażone w elastyczną membranę silikonową lub EPDM, która automatycznie zwęża przekrój kanału przy wzroście ciśnienia i rozszerza go przy jego spadku, utrzymując stały wydatek w szerokim zakresie ciśnień roboczych – zazwyczaj 0,7–4,0 barów. Niezastąpione przy długich ciągach rury dystrybucyjnej, na działkach ze skarpami, w szklarniach z dużymi różnicami wysokości między rzędami upraw i wszędzie tam, gdzie rośliny muszą otrzymywać identyczną dawkę wody niezależnie od ich pozycji w ciągu.

Kroplowniki z antykapaczem (PC + antykapacz) – po wyłączeniu ciśnienia membrana zaworu antykapkowego zamyka wylot hermetycznie, eliminując powolne kapanie przy wyłączonym systemie. Niezbędne przy kroplownikach umieszczonych powyżej strefy korzeniowej rośliny (np. zawieszonych na stelażu nad donicą) – bez antykapacza woda po wyłączeniu systemu stopniowo kapie przez grawitację, przelewając glebę. Modele: Irritec iDROP PC+AC, Netafim PCJ LCNL.

Kroplowniki rozbieralne – korpus kroplownika daje się rozkręcić bez narzędzi, co umożliwia wyjęcie i przepłukanie membrany i labiryntu po zatknięciu. Szczególnie wartościowe przy zasilaniu ze studni lub z otwartego zbiornika, gdzie mimo filtracji drobne osady mogą stopniowo wypełniać labirynt emiterów. Modele: Palaplast AX (kolorowe nakrętki kodujące wydatek), Rivulis E1000 IP.

Kroplowniki z regulacją przepływu – pokrętło lub śruba pozwala ręcznie ustawić wydatek w zakresie zazwyczaj 0–80 l/h lub 1–100 l/h. Stosowane tam gdzie różne rośliny w tej samej sekcji wymagają różnych dawek wody, co wyklucza stosowanie jednego stałego litrażu emiterów. Rozwiązanie stosowane przy uprawach mieszanych lub przy donicach z roślinami o bardzo różnych potrzebach wodnych.

Wydatki kroplowników: 1 l/h / 2 l/h / 3,5 l/h / 4 l/h / 8 l/h – i pośrednie wartości zależnie od producenta i serii.

Ważna zasada montażu: kroplowniki wbijane instaluje się wyłącznie w rurach PE o średnicy minimalnie Ø20 mm. W rurach Ø16 mm bolec wbijanego kroplownika zasłania znaczną część przekroju wewnętrznego rury, dramatycznie ograniczając przepływ do kolejnych emiterów. Minimalna zalecana rura to Ø20 mm, optymalnie Ø25 mm dla dłuższych ciągów z wieloma kroplownikami.

Kroplospływ to element końcowy systemu indywidualnego nawadniania – mała plastikowa lub ceramiczna końcówka wbijana bezpośrednio w glebę przy korzeniu rośliny, połączona wężykiem kapilarnym z kroplownikiem wbitym w rurę dystrybucyjną. Jego zadaniem jest sprowadzenie wody z poziomu rury do poziomu gleby i delikatne wprowadzenie jej w strukturę podłoża bez rozbryzgu i bez rozmywania.

Kroplospływ prosty – proste zakończenie wężyka kapilarnego z ząbkowaną lub spiralną końcówką utrzymującą go pionowo w glebie. Woda sączy się przez otwór lub przez labirynt na dnie końcówki bezpośrednio do gleby. Stosowany wszędzie tam, gdzie wężyk prowadzony jest pionowo w dół i wbijany przy nasadzie łodygi. Wersja z labiryntem turbulentnym na wylocie zapobiega cofaniu się gleby do wężyka.

Kroplospływ kątowy (krzywy, 90°) – końcówka zagięta pod kątem prostym, pozwalająca na prowadzenie wężyka kapilarnego poziomo wzdłuż gleby z końcowym zagięciem w dół przy roślinie. Stosowany gdy wężyk prowadzony jest nad powierzchnią donicy lub korytka uprawowego i musi skierować wodę w dół bez pionowego odcinka wężyka. Wersja z labiryntem redukuje ryzyko cofania się cząstek gleby.

Wkłuwki i bolce – miniaturowe plastikowe trzpienie wbijane w rurę PE Ø16 lub Ø20 mm w celu podłączenia wężyka kapilarnego bezpośrednio (bez kroplownika). Stosowane gdy kroplownik jest osobnym elementem montowanym na wężyku, nie w punkcie wkłucia. Średnica zewnętrzna 3 mm lub 4 mm odpowiadająca wewnętrznej średnicy stosowanego wężyka.

Wężyk kapilarny PVC 5/3 mm – cienki wężyk łączący kroplownik lub wkłuwkę w rurze dystrybucyjnej z kroplospływem lub emiterem patykowym przy roślinie. Średnica zewnętrzna 5 mm, wewnętrzna 3 mm. Sprzedawany w rolkach lub na metry bieżące. Miękki PVC stabilizowany UV zachowuje elastyczność przez kilka sezonów ekspozycji słonecznej.

Dwójniki i czwórniki rozgałęźne – plastikowe złączki z jednym wlotem (Ø3 mm lub Ø5 mm) i dwoma lub czterema wylotami (Ø3 mm lub Ø5 mm) do wężyków kapilarnych. Pozwalają z jednego wkłucia w rurę lub z jednego kroplownika rozgałęzić zasilanie na dwa lub cztery wężyki prowadzone do oddzielnych roślin – bez konieczności wiercenia oddzielnych otworów dla każdego wężyka.

Korki zaślepiające – zaślepki do zatykania wolnych wylotów dwójników, czwórników i kroplowników, których nie wszystkie porty są aktualnie używane. Bez zaślepki nieużywany wylot oddaje wodę do gleby w miejscu kroplownika, nie przy roślinie.

Kolanka do wężyków – miniaturowe kątowe złączki do prowadzenia wężyka kapilarnego pod kątem bez jego zaginania. Zagięty lub ściśnięty wężyk kapilarny ogranicza lub całkowicie blokuje przepływ wody.

Noże i dziurkowacze do rur – narzędzia do wykonywania otworów 2–3 mm w ściance rury PE Ø20 mm i Ø25 mm pod wkłucie kroplowników. Otwór wykonany precyzyjnym noże zapewnia pewne i szczelne osadzenie kroplownika; otwór wiercony wiertłem ma tendencję do ścinania wióra PE który uszczelnia wkłucie.

Czy potrzebuję kompensacji ciśnienia? Kompensacja ciśnienia jest wskazana gdy: rura dystrybucyjna ma powyżej 30 m długości, teren jest nachylony (różnica wysokości powyżej 2–3 m między początkiem a końcem ciągu), zasilanie pochodzi z sieci o zmiennym ciśnieniu lub każda roślina musi bezwzględnie dostać identyczną dawkę wody (uprawy komercyjne, szklarnie).

Czy potrzebuję antykapacza? Antykapacz jest niezbędny gdy kroplownik lub wylot emiterka znajduje się wyżej niż roślina – np. jest zawieszony na stelażu, prowadzony przez sufit szklarni lub zamontowany na tylnej ścianie donicy. Bez antykapacza woda po wyłączeniu systemu sączy się przez grawitację do momentu wyrównania poziomów.

Czy potrzebuję kroplownika rozkręcalnego? Tak, gdy zasilanie pochodzi ze studni, zbiornika otwartego lub innego źródła gdzie mimo filtracji mogą pojawiać się drobne osady, biofilm lub glony. Kroplownik rozkręcalny pozwala wyczyścić membranę i labirynt bez wymiany całego elementu.