Taśmy kroplujące

To pierwsze pytanie, które zadaje większość kupujących – i słusznie, bo oba produkty wyglądają podobnie i służą do nawadniania kropelkowego, ale mają zupełnie różną konstrukcję, żywotność i obszar optymalnego zastosowania.

Ściana jest najważniejszą różnicą. Taśma kroplująca produkowana jest z bardzo cienkiego polietylenu – jej ścianka ma zazwyczaj od 0,12 mm (5 mil) do 0,45 mm (18 mil) grubości. Dla porównania: linia kroplująca ma ściankę grubości 0,8–1,2 mm, czyli 3–10 razy grubszą. Ta różnica decyduje o wszystkim: taśma jest znacznie tańsza w przeliczeniu na metr, lekka, elastyczna i łatwa do zwijania po sezonie, ale jednocześnie wrażliwa na uszkodzenia mechaniczne, gryzonie i ostre krawędzie kamieni. Linia kroplująca jest twardsza, droższa i przeznaczona do wieloletniej eksploatacji bez demontażu.

Emitery są wszyte, nie wtopione. W taśmie kroplującej emiter to wąski kanalik labiryntowy wyformowany w folii i zgrzany wewnątrz taśmy – wychwytuje turbulentny przepływ wody z wnętrza, spowalnia go w labiryncie i uwalnia na zewnątrz przez szczelinkę lub otwór. Emitery linii kroplującej są natomiast wtapiane w ściankę podczas produkcji jako oddzielne elementy z tworzywa – są grubsze, solidniejsze i mogą posiadać membranę kompensującą ciśnienie.

Brak kompensacji ciśnienia. Taśmy kroplujące produkowane są wyłącznie bez kompensacji ciśnienia – wydatek emiterów jest wprost proporcjonalny do ciśnienia w taśmie. Oznacza to, że przy nierównym terenie lub długich ciągach emiter na początku odcinka pracuje pod wyższym ciśnieniem i daje więcej wody niż emiter na końcu. Im dłuższy ciąg i większa różnica wysokości, tym bardziej nierównomierny staje się rozkład wody wzdłuż rzędu. Dlatego każdy producent podaje maksymalną długość ciągu dla każdego modelu i każdego wydatku emiterów – jest to długość, przy której różnica wydatku między początkiem a końcem taśmy nie przekracza dopuszczalnej nierównomierności (zazwyczaj ±10%). Przekroczenie maksymalnej długości ciągu prowadzi do susz przy końcach rzędów i przelewania przy zasilaniu.

Żywotność odpowiednia do charakteru uprawy. Taśmy kroplujące wymieniane są zazwyczaj co 2–5 sezonów, razem z cyklem uprawy lub po jej zakończeniu. Linie kroplujące projektowane są na 10–20 lat eksploatacji. Tańsza taśma, wymieniana regularnie co kilka lat, to ekonomiczne rozwiązanie dla plantatorów upraw warzywnych i truskawek; kosztowniejsza linia kroplująca to właściwy wybór wszędzie tam, gdzie instalacja ma służyć przez wiele lat bez demontażu – w sadach, na żywopłotach i w ogrodach ozdobnych.

Każda taśma kroplująca produkowana przez renomowanych producentów (Rivulis T-Tape, Irritec SITAPE, Toro Aquatraxx) wyposażona jest w emiter z labiryntem turbulentnym. Zasada działania jest elegancko prosta: woda wpływa do wąskiego kanału labiryntowego o zmiennym przekroju i wielokrotnie zmienia kierunek przepływu wewnątrz zygzakowatego korytarza. Zmiany kierunku generują turbulencje – przepływ turbulentny jest znacznie mniej podatny na zatykanie niż przepływ laminarny, bo zawirowania wody mechanicznie oczyszczają ścianki labiryntu z drobnych cząstek. Na wylocie labiryntu ciśnienie wody jest zredukowane do wartości bliskiej zeru, a woda powoli sączy się przez szczelinę wylotową na zewnątrz taśmy.

Precyzja wykonania labiryntu decyduje o równomierności pracy emiterów wzdłuż całego ciągu. W taśmach premium wydatek poszczególnych emiterów różni się o mniej niż ±5% od wartości nominalnej – dzięki czemu każda roślina w rzędzie dostaje praktycznie identyczną dawkę wody.

1. Grubość ścianki – żywotność i odporność

Grubość ścianki wyrażana jest w milimetrach lub w milach (1 mil = 0,0254 mm):

2. Rozstaw emiterów – dopasowany do uprawy i gleby

Rozstaw emiterów w taśmie kroplującej waha się od 10 cm do 60 cm. Podstawowa zasada: rozstaw emiterów powinien odpowiadać rozstawowi roślin w rzędzie lub być nieco mniejszy, a typ gleby ma równie duże znaczenie jak sama uprawa.

Na glebach piaszczystych woda sączy się w dół szybko i tworzy wąski, głęboki profil zwilżenia – gęsty rozstaw emiterów zapewnia ciągłe zwilżenie całej linii rzędu. Na glebach gliniastych woda rozpływa się poziomo znacznie szerzej – rzadszy rozstaw emiterów jest wystarczający.

3. Wydatek emiterów – ilość wody na godzinę

Wydatek poszczególnych emiterów wynosi od 0,6 do ok. 2,0 l/h, ale w praktyce dla nawadniania plantacyjnego ważniejszy jest wydatek na metr bieżący taśmy, który zależy od kombinacji wydatku emiterów i ich rozstawu:

Wysoki wydatek na metr bieżący oznacza krótsze cykle nawadniania i szybsze nasycenie gleby – pożądane przy glebach lekkich i intensywnych uprawach warzywnych. Niski wydatek na metr bieżący pozwala na dłuższe, wolniejsze nawadnianie – pożądane przy glebach ciężkich i uprawach sadowniczych o głębokich korzeniach.

4. Maksymalna długość ciągu

Każda taśma ma określoną przez producenta maksymalną długość jednego ciągu (od punktu zasilania do zaślepki), przy której różnica wydatku między pierwszym a ostatnim emiterem nie przekracza ±10%. Wartość ta zależy od grubości ścianki (a więc i od wewnętrznej średnicy taśmy), wydatku emiterów, rozstawu emiterów i ciśnienia roboczego. Orientacyjne maksymalne długości ciągów dla najpopularniejszych modeli:

Ciśnienie robocze. Taśmy kroplujące wymagają niższego ciśnienia roboczego niż linie kroplujące, co wynika z cieńszych ścianek i mniejszej odporności na ciśnienie wewnętrzne. Typowy zakres ciśnienia roboczego to 0,4–0,8 bara – przy wyższym ciśnieniu taśma może ulegać deformacjom lub pęknięciom wzdłużnym ścianki, szczególnie przy modelach o grubości 0,12–0,15 mm. Przed sekcją z taśmami kroplującymi bezwzględnie wymagany jest reduktor ciśnienia nastawiony na 0,5–0,8 bara.

Filtracja. Labirynt emiterów taśmy kroplującej ma wymiar kanałów rzędu 0,5–1,0 mm – na tyle wąski, że nawet drobne cząstki piasku, gliny i osady wodorotlenku wapnia mogą go nieodwracalnie zatykać. Wymagana filtracja to minimum 120 mesh (130 µm), a przy wodzie z otwartych zbiorników i studni – 200 mesh (75 µm) lub filtracja wielostopniowa z hydrocyklonem jako prefiltratorem. Zapchany emiter nie jest możliwy do czyszczenia w terenie – wymiana całego odcinka taśmy.

Taśmy kroplujące instaluje się równolegle do rzędów uprawy, zazwyczaj w odległości 5–15 cm od nasady rośliny lub na osi rzędu. Do zasilania pojedynczych ciągów z rury dystrybucyjnej PE używa się złączek startowych (tzw. grot startowy lub złączka wbijana) dopasowanych do rozmiaru taśmy Ø17 mm. Koniec każdego ciągu zaślepiany jest przez złożenie i związanie taśmy supłem lub przez zastosowanie dedykowanej zaślepki taśmy.

Przepłukiwanie emiterów należy wykonywać co 2–4 tygodnie w sezonie: otworzyć zaślepkę na końcu ciągu i przez 2–3 minuty przepuścić wodę pod normalnym ciśnieniem – turbulentny przepływ wypłucze nagromadzone osady z labiryntów emiterów. Po każdym cyklu fertygacji przepłukanie czystą wodą jest obowiązkowe, by zapobiec osadzaniu się nawozów na ściankach labiryntu.

Przechowywanie zimowe. Taśmy zwinąć w krążki (nie składać – złamania ścianki są nienaprawialne), przepłukać i wysuszyć przed przechowaniem. Przechowywać w ciemnym, suchym miejscu, z dala od źródeł ciepła.