Złączki PE do rur

Złączka skręcana składa się z czterech elementów współpracujących ze sobą w precyzyjnie zaprojektowanym układzie uszczelniającym:

Korpus złączki – główny element z polipropylenu (PP) lub z mosiądzu; posiada wewnętrzny gwint, na który nakręcana jest nakrętka zaciskowa, oraz gniazdo uszczelki EPDM.

Nakrętka zaciskowa – pokryta gwintem zewnętrznym nakrętka dokręcana na korpus; po wkręceniu na gwint korpusu przesuwa się osiowo i dociska tuleję zaciskową na rurze.

Tuleja zaciskowa (pierścień zaciskowy) – specjalnie ukształtowany pierścień lub klin, który pod wpływem dociskanej nakrętki zaciska się na zewnętrznej powierzchni rury, mechanicznie blokując jej wysunięcie się ze złączki pod ciśnieniem.

Uszczelka EPDM (o-ring) – elastyczna uszczelka gumowa osadzona w gnieździe korpusu; po zaciśnięciu nakrętki dociskana jest do zewnętrznej powierzchnicy rury, tworząc szczelne połączenie wodoszczelne niezależne od pierścienia zaciskowego.

Zasada działania jest prosta i niezawodna: ciśnienie wody w instalacji działa jednocześnie na pierścień zaciskowy – który blokuje mechaniczne wysunięcie rury – i na uszczelkę EPDM – która pod ciśnieniem uszczelnia się jeszcze mocniej. Im wyższe ciśnienie w instalacji, tym silniejszy docisk uszczelki do rury i tym lepsza szczelność. To tzw. samouszczelniające się połączenie pod ciśnieniem – charakterystyczna cecha złączek skręcanych.

Złączki skręcane vs. złączki wciskane i QJ – kiedy wybrać skręcane?

Złączki PE skręcane nie zastępują złączek wciskanych ani QJ w każdym zastosowaniu – każdy rodzaj ma swój optymalny obszar pracy. Decyzja powinna wynikać z ciśnienia roboczego w danym miejscu instalacji i z wymagań trwałości połączenia:

Złączki PE skręcane to właściwy wybór wszędzie tam gdzie:

• rura pracuje pod ciśnieniem sieciowym bez reduktora (magistrala główna, odcinki przed elektrozaworami)
• połączenie jest zakopywane w gruncie na stałe i ma służyć przez wiele lat bez kontroli
• wymagana jest możliwość późniejszego demontażu kluczem bez niszczenia złączki
• instalacja dotyczy rur Ø32 mm i powyżej, dla których złączki wciskane i QJ nie są dostępne

Złączki PE skręcane dostępne są we wszystkich podstawowych kształtach niezbędnych do budowy każdego układu rurociągów nawadniania:

Złącze proste (dwuzłączka, mufa) Łączy dwa odcinki rury PE tej samej średnicy w linii prostej. Stosowane do przedłużania rurociągu i do naprawy uszkodzonych odcinków rur (dostępna też wersja naprawcza – nieco dłuższa, pozwalająca wsunąć dwa skrócone końce rury po wycięciu uszkodzonego odcinka). Dostępne jako wersja równoprzelotowa (Ø × Ø tej samej średnicy) i redukcyjna (Ø32 × Ø25 mm, Ø40 × Ø32 mm itd.).

Kolano 90° Zmiana kierunku prowadzenia rury o 90°. Niezbędne przy prowadzeniu rurociągu wzdłuż naroży, fundamentów budynku, murków oporowych i przy zmianie poziomu prowadzenia rury (z poziomego na pionowy). Dostępne jako kolano równoprzelotowe (Ø × Ø) i kolano z przejściem na gwint zewnętrzny lub wewnętrzny (Ø × GZ lub Ø × GW).

Kolano 45° Łagodniejsza zmiana kierunku tam, gdzie kolano 90° generuje zbyt duże straty hydrauliczne lub wymaga zbyt ciasnego zagięcia rurociągu. Stosowane na magistralach o dużych przepływach, gdzie minimalizacja strat ciśnienia na kształtkach ma znaczenie projektowe.

Trójnik równoprzelotowy Rozgałęzienie rurociągu na dwie gałęzie tej samej średnicy. Stosowany do podziału magistrali głównej na dwie równoległe sekcje lub do budowy pierścieniowych sieci dystrybucyjnych zapewniających równomierność ciśnienia na całej długości rurociągu.

Trójnik redukcyjny Rozgałęzienie z odejściem bocznym o mniejszej średnicy niż rura przelotowa. Najczęstsza kształtka w instalacjach nawadniania – rura magistralna większej średnicy (np. Ø50 mm) z odejściami bocznymi do rurociągów sekcyjnych mniejszej średnicy (np. Ø32 mm lub Ø40 mm). Dostępne w wielu kombinacjach wymiarów – np. 50×50×32, 63×63×50, 40×40×25 i inne.

Redukcja prosta (złącze redukcyjne) Przejście z rury większej średnicy na rurę mniejszej średnicy – lub odwrotnie, przy rozbudowie istniejącej instalacji o odcinek większego przekroju. Stosowana też jako przejście z rury PE na gwint złączki metalowej lub elektrozaworu.

Zaślepka (korek) Szczelne zamknięcie końca rury lub otwartego odgałęzienia. Obowiązkowa na końcach każdej linii dystrybucyjnej i każdym wolnym wyjściu rozdzielacza sekcji. Przy braku zaślepki ciśnienie wypycha wodę przez otwarty koniec rury i sekcja nie działa prawidłowo.

Złączka z gwintem zewnętrznym GZ (PE × GZ) Przejście z rury PE na gwint zewnętrzny – do podłączenia rury PE do elementu z gwintem wewnętrznym (GW): korpusu elektrozaworu, wlotu filtru, wlotu regulatora ciśnienia, zaworu kulowego. Najczęściej stosowana kombinacja przy budowie węzłów zaworowych.

Złączka z gwintem wewnętrznym GW (PE × GW) Przejście z rury PE na gwint wewnętrzny – do podłączenia rury PE do elementu z gwintem zewnętrznym (GZ): nypla, zaworu odcinającego ze śrubunkiem, przyłącza pompowego.

Montaż złączki PE skręcanej jest prosty, ale wymaga przestrzegania kilku podstawowych zasad, których pominięcie jest najczęstszą przyczyną przecieków przy złączkach kompresyjnych:

Krok 1 – przygotuj koniec rury Koniec rury musi być obcięty prostopadle do jej osi – skośne cięcie uniemożliwia pełne osadzenie rury w złączce i prawidłowy docisk uszczelki. Użyj nożyc do rur PE lub pilnika. Następnie sfazuj zewnętrzną krawędź końca rury drobnym pilnikiem lub frezem do fazowania – ostra krawędź zewnętrzna może uszkodzić uszczelkę EPDM przy wsuwaniu rury w złączkę. Usuń wióry i zanieczyszczenia.

Krok 2 – sprawdź kolejność elementów Przed wsunięciem rury do złączki upewnij się, że nakrętka zaciskowa jest wstępnie wkręcona na korpus, ale nie dokręcona – rura musi wejść swobodnie przez otwór nakrętki i przez pierścień zaciskowy. Na małych średnicach (Ø20–Ø32 mm) złączkę można rozłożyć: wsuń nakrętkę na rurę, następnie pierścień zaciskowy, a potem wsuń rurę do korpusu złączki.

Krok 3 – wsuń rurę do oporu Wsuń koniec rury do korpusu złączki do oporu – aż wyczujesz opór gniazda korpusu. Rura musi być osadzona całkowicie: zbyt płytkie osadzenie powoduje nieszczelność przy ciśnieniu.

Krok 4 – dokręć nakrętkę Dokręcaj nakrętkę zaciskową ręcznie lub kluczem, w zależności od średnicy złączki. Orientacyjny moment dokręcania dla złączek PP: Ø20–Ø32 mm – ręcznie do oporu + 1/4 obrotu kluczem; Ø40–Ø63 mm – kluczem do wyraźnego oporu; Ø75–Ø110 mm – kluczem z odpowiednim momentem dokręcającym zgodnie z zaleceniami producenta. Nie dokręcaj z nadmierną siłą – zbyt mocne dokręcenie może zdeformować pierścień zaciskowy lub uszkodzić gwint nakrętki.

Krok 5 – próba ciśnieniowa Po wykonaniu wszystkich połączeń i przed zakopaniem instalacji zawsze przeprowadź próbę ciśnieniową – napełnij rurociąg wodą i podnieś ciśnienie do wartości roboczej. Sprawdź wzrokowo wszystkie połączenia. Ewentualne delikatne przecieki przy złączkach skręcanych usuwane są przez nieznaczne dociśnięcie nakrętki o 1/8 obrotu.

Złączki PP (polipropylenowe) – standard nawadniania Korpus i nakrętka z polipropylenu odpornego na UV, nawozy i środki chemiczne stosowane w fertygacji. Pierścień zaciskowy z tworzywa lub PP wzmocnionego. Uszczelka EPDM. Dopuszczalne ciśnienie PN10 lub PN16 w zależności od serii. Zakres średnic Ø20–Ø110 mm. Certyfikat PZH (do wody pitnej) – w zależności od producenta i serii. Najczęściej stosowane w instalacjach ogrodowych i komercyjnych.

Złączki mosiężne (metal + PP) Korpus z mosiądzu, nakrętka PP lub mosiężna, pierścień zaciskowy metalowy lub twardoplastikowy. Wyższe dopuszczalne ciśnienie niż PP (do PN16 lub wyżej), wyższa odporność mechaniczna na naprężenia przy dokręcaniu. Stosowane przy większych średnicach i w instalacjach narażonych na uderzenia mechaniczne oraz wyższe ciśnienia robocze. Wyższy koszt w porównaniu do złączek PP.