Kable i akcesoria do nawadniania

Elektrozawory stosowane w systemach automatycznego nawadniania ogrodów pracują pod napięciem 24V AC – czyli bezpiecznym niskim napięciem zmiennym, wielokrotnie niższym od sieci elektrycznej 230V. Oznacza to kilka praktycznych konsekwencji:

Instalację kablową między sterownikiem a elektrozaworami może wykonać samodzielnie właściciel ogrodu bez uprawnień elektrycznych – nie jest to instalacja elektryczna w rozumieniu przepisów wymagająca certyfikowanego elektryka. Kable 24V nie stwarzają zagrożenia porażeniem przy przypadkowym dotknięciu, nawet przy mokrym gruncie. Jednocześnie jednak napięcie 24V jest znacznie bardziej wrażliwe na spadki niż sieć 230V – rezystancja długiego lub zbyt cienkiego kabla powoduje zauważalne obniżenie napięcia na końcu trasy, co bezpośrednio wpływa na pracę elektrozaworów.

Wyjątek stanowią sterowniki bateryjne oraz sterowniki dla elektrozaworów bateryjnych (np. Hunter NODE-BT), które sterują zaworami napięciem 9V DC z baterii. Do tych systemów stosuje się ten sam typ kabla sterowniczego, ale jego trasa jest zazwyczaj znacznie krótsza (sterownik bateryjny montowany jest bezpośrednio przy zaworze).

To najczęstsze pytanie przy planowaniu instalacji i najważniejsza decyzja przy zakupie kabla. Odpowiedź wynika wprost ze sposobu działania systemu nawadniania:

Zasada obliczania liczby żył: liczba elektrozaworów + 1 żyła wspólna (COM)

Każdy elektrozawór posiada dwie żyły wychodzące z cewki. Jedna z nich – żyła indywidualna sekcji – podłączana jest pod wejście danej sekcji w sterowniku (S1, S2, S3… itd.). Druga żyła łączona jest z żyłami COM wszystkich pozostałych elektrozaworów w wiązce i wspólnie doprowadzana do zacisku COM sterownika. Oznacza to, że dla N elektrozaworów potrzeba co najmniej N+1 żył w kablu.

Praktyczne przykłady:

Zawsze kupuj kabel z co najmniej jedną żyłą zapasową ponad minimum. Jeśli w trakcie eksploatacji jedna żyła ulegnie uszkodzeniu (przepalenie, korozja złącza, mechaniczne przerwanie przy kopaniu), zapasowa żyła pozwala na szybką naprawę bez konieczności układania nowego kabla wzdłuż całej trasy. Jedna żyła zapasowa na trasie 100 metrów to koszt kilku złotych – znacznie mniej niż rozkopywanie ogrodu.

Żyła dla czujnika deszczu: jeśli planujesz podłączenie czujnika deszczu lub innego czujnika SEN przewodowego, potrzebujesz dodatkowo 2 żył (kabel czujnika) wplecionych w ten sam lub osobny kabel sygnałowy biegnący od miejsca montażu czujnika do sterownika.

Przekrój żyły decyduje o jej rezystancji elektrycznej, a co za tym idzie – o spadku napięcia na długiej trasie kablowej. Przy zbyt małym przekroju napięcie docierające do elektrozaworu na końcu trasy spada poniżej minimalnego napięcia roboczego zaworu i zawór nie otwiera się lub otwiera się niepełnie.

Standardowe przekroje dostępne w Polsce i ich typowe zastosowania:

Podane długości są wartościami orientacyjnymi dla jednego elektrozaworu na danej żyle. Przy podłączeniu wielu elektrozaworów na jednej żyle COM (co jest standardem – wszystkie żyły COM łączone razem) rezystancja żyły COM ma szczególne znaczenie i przy długich trasach powinna mieć przekrój o jeden rozmiar większy niż żyły sekcyjne lub powinny być stosowane dwie żyły COM połączone równolegle.

Zasada praktyczna: dla zdecydowanej większości ogrodów przydomowych o trasach kablowych do 100 metrów w zupełności wystarczy kabel 0,5 mm2 (20 AWG). Przy trasach 100–200 metrów zalecany jest kabel 0,75 mm2 (18 AWG) lub 1,0 mm2. Powyżej 200 metrów zawsze oblicz spadek napięcia lub skonsultuj dobór z instalatorem.

Kabel irygacyjny (sterujący) dedykowany do nawadniania Najlepszy wybór do każdej instalacji układanej w ziemi. Kabel irygacyjny to wielożyłowy kabel sygnałowy z izolacją żył z tworzywa PVC lub polietylenu (PE) w różnych kolorach umożliwiających identyfikację poszczególnych żył, otoczony wzmocnioną izolacją zewnętrzną (płaszczem) odporną na wilgoć, mróz, naprężenia mechaniczne i promieniowanie UV. Produkowany w wersjach od 2 do 18 żył, zazwyczaj w przekroju 0,5 mm² (20 AWG) lub 0,8 mm² na żyłę. Niektóre wersje (np. Hunter Irygacyjny Żelowy) wypełnione są wewnątrz żelem uszczelniającym, który eliminuje konieczność stosowania złączek żelowych przy połączeniach wewnątrz kabla – szczelność zachowana jest na całej długości, nawet przy przecięciu kabla.

Kabel ziemny YKY / YKYżo (kabel energetyczny) Standardowy kabel ziemny energetyczny – czarny płaszcz PVC, żyły miedziane z PVC. Dopuszczony do układania bezpośrednio w ziemi, odporny na wilgoć i naciski mechaniczne. Dostępny powszechnie w sklepach elektrycznych i budowlanych. Stosowany przy nawadnianiu gdy kabel irygacyjny jest niedostępny lub gdy wymagany jest kabel o niestandardowej liczbie żył lub większym przekroju. Wada: żyły nie są oznaczone indywidualnymi kolorami (lub tylko częściowo), co utrudnia identyfikację sekcji.

Kabel LY2Y / YnTKSYekw (kabel sterujący) Kabel wielożyłowy sterujący z żyłami w różnych kolorach, przeznaczony do stosowania w kanałach kablowych lub bezpośrednio w gruncie (w zależności od wariantu). Powszechnie stosowany w Polsce do instalacji elektrycznych elektrozaworów nawadniania. Dostępny w wersjach od 2 do 30 żył w przekroju 0,5 mm². Płaszcz zewnętrzny szary lub czarny. Przy stosowaniu bezpośrednio w gruncie bez dodatkowej ochrony należy upewnić się, że wybrany wariant posiada odpowiednie dopuszczenie do układania w ziemi.

Kabel 2-żyłowy do czujników (sygnałowy) Cienki kabel 2-żyłowy 0,5 mm² stosowany do połączenia czujnika deszczu, czujnika wilgotności gleby lub stacji pogodowej ze sterownikiem. W wielu przypadkach dostępny w zestawie z czujnikiem (np. Rain-Clik 7,5 m kabla w zestawie), ale przy montażu czujnika w większej odległości od sterownika wymagane jest jego przedłużenie lub ułożenie nowego, dłuższego kabla 2-żyłowego.

Każde połączenie żył kabla sterowniczego z przewodami elektrozaworu musi być wykonane za pomocą złączek żelowych (konektorów żelowych). Złączka żelowa to hermetyczna kapsuła wypełniona żelem uszczelniającym, który po wciśnięciu żył i zamknięciu kapsuły szczelnie otacza miejsce połączenia, eliminując dostęp wilgoci i tlenu do styków miedzianych.

Połączenia skręcane lub zaizolowane taśmą izolacyjną nie są dopuszczalne w instalacjach układanych w ziemi – korozja styków w wilgotnym gruncie pojawia się już po 2–3 sezonach, generując przerwy lub zwarcia w obwodach sygnałowych. Zlokalizowanie takiej usterki przy zakopaniu kabla może zająć wiele godzin pracy z miernikiem.

Złączki żelowe dostępne są w kilku standardowych rozmiarach dopasowanych do liczby i przekroju łączonych żył: