Czujnik wilgotności gleby składa się z dwóch elementów: sondy zakopywanej w ziemi w strefie korzeniowej oraz modułu sterującego montowanego przy sterowniku nawadniania.

Sonda mierzy wilgotność gleby jedną z dwóch metod – w zależności od modelu i producenta:

Metoda tensjometryczna (ciśnienie ssące gleby – centibary) Stosowana w czujnikach Hunter Soil-Clik. Sonda mierzy siłę, z jaką gleba „trzyma" wodę – czyli ciśnienie, jakie muszą pokonać korzenie, by pobrać wodę z gruntu. Im suchsza gleba, tym wyższe ciśnienie ssące (wyrażane w centibarach, cb). Użytkownik ustawia próg w centibarach, przy którym nawadnianie zostaje odblokowane. Metoda dobrze odzwierciedla rzeczywistą dostępność wody dla roślin, bo uwzględnia też rodzaj gleby – gleba gliniasta utrzymuje wodę przy wyższym ciśnieniu ssącym niż gleba piaszczysta.

Metoda pojemnościowa (objętościowa zawartość wody – VWC %) Stosowana w czujnikach Rain Bird SMRT-Y i nowoczesnych czujnikach cyfrowych. Sonda mierzy elektryczną przenikalność dielektryczną gleby, która zależy bezpośrednio od zawartości wody. Wynik podawany jest jako bezwzględna objętościowa zawartość wody (0–100% VWC) lub jako procent wilgotności. Metoda bardziej precyzyjna i łatwiejsza do interpretacji przez użytkownika – wynik „35% wilgotności" jest czytelny bez konieczności rozumienia centybarów. Czujniki pojemnościowe często mierzą jednocześnie temperaturę gleby i jej przewodność elektryczną (EC), co umożliwia blokadę nawadniania przy ryzyku przymrozku i kontrolę zasolenia podłoża.

Moduł sterujący co ustalony czas (zazwyczaj co 10 minut) pobiera odczyt z sondy i porównuje go z ustawionym progiem. Gdy wilgotność gleby jest wystarczająca – moduł przerywa obwód SEN sterownika i blokuje nawadnianie. Gdy gleba wyschnie poniżej progu – obwód zostaje zamknięty i sterownik wznawia pracę zgodnie z harmonogramem.

Prawidłowe umiejscowienie sondy decyduje o skuteczności całego systemu. Źle umieszczona sonda fałszuje odczyty i może powodować zarówno permanentne blokowanie nawadniania, jak i stałe nawadnianie mimo wilgotnej gleby.

Głębokość montażu sondy:

Lokalizacja pozioma: Sondę należy umieścić w miejscu najbardziej reprezentatywnym i najszybciej wysychającym – zazwyczaj w strefie nasłonecznionej, z dala od cienia budynków i drzew. Nie należy umieszczać sondy bezpośrednio przy źródle nawadniania (przy emiterze lub zraszaczu), bo odczyt będzie zawyżony zaraz po nawadnianiu. Optymalne jest umieszczenie sondy między dwiema głowicami nawadniającymi, w miejscu, gdzie gleba wysycha najwcześniej – wtedy czujnik mierzy moment, gdy rośliny zaczynają odczuwać niedobór wody.

Ważna zasada instalacyjna (Hunter Soil-Clik): Sondę należy umieścić przy ostatniej (o najwyższym numerze) sekcji w systemie. Jeśli sonda zostanie umieszczona przy wcześniejszej sekcji, nawadnianie tej sekcji spowoduje zwilżenie sondy i zablokowanie wszystkich kolejnych sekcji – nawet jeśli gleba w ich strefach jest sucha.

Przygotowanie sondy przed montażem: Na 30 minut przed zakopaniem zanurz dolną część sondy Hunter Soil-Clik w wodzie na 2/3 jej wysokości. Po zakopaniu odczekaj 2–3 dni zanim uruchomisz czujnik – sonda potrzebuje czasu na stabilizację kontaktu z glebą i wyeliminowanie fałszywych odczytów wynikających z powietrza w przestrzeniach wokół sondy.

Hunter Soil-Clik (centibary – cb) Użytkownik ustawia próg ciśnienia ssącego gleby, przy którym nawadnianie zostaje odblokowane. Orientacyjne wartości progowe:

Im wyższy próg, tym bardziej sucha musi być gleba, aby nawadnianie zostało odblokowane – czyli tym rzadziej system nawadnia.

Rain Bird SMRT-Y (procent objętościowy – VWC %) Użytkownik ustawia próg wilgotności procentowej gleby, przy której nawadnianie zostaje odblokowane. Czujnik ma funkcję automatycznego ustawiania progu – po zakopaniu wystarczy uruchomić tryb uczenia, a urządzenie samodzielnie kalibruje się do lokalnych warunków. Czujnik SMRT-Y umożliwia dodatkowo ustawienie progu temperatury gleby – blokuje nawadnianie, gdy temperatura spada poniżej 4C, chroniąc instalację przed marznięciem wody w rurach przy bardzo wczesnym uruchomieniu systemu wiosną.

Tryb pomijania czujnika (Bypass) Obydwa czujniki posiadają przycisk Bypass / pomijania, który jednym naciśnięciem tymczasowo dezaktywuje blokadę i pozwala na uruchomienie nawadniania niezależnie od wskazań sondy. Przydatne podczas: ręcznego testu sekcji, intensywnego wysiewu lub sadzenia wymagającego natychmiastowego nawodnienia, a także wyjątkowych warunków atmosferycznych (długotrwała susza, fala upałów).

Czujnik SMRT-Y umożliwia ponadto ustawienie maksymalnie dwóch sekcji wyjętych spod kontroli czujnika – np. sekcja z nowo zasianymi nasionami może zawsze działać zgodnie z harmonogramem, niezależnie od wskazań sondy.

Hunter Soil-Clik podłączany jest do wejść SEN sterownika i jest kompatybilny z praktycznie każdym sterownikiem nawadniania 24V AC. Jest jedynym czujnikiem wilgotności gleby kompatybilnym ze sterownikami bateryjnymi Hunter NODE-BT – maksymalna odległość sondy od modułu przy NODE-BT wynosi 30 m (przy sterownikach AC do 300 m).

Rain Bird SMRT-Y współpracuje ze sterownikami 24V AC. Wersja SMRT-YI przeznaczona jest do sterowników zasilanych 230V AC, posiadających wejście czujnika SEN.

Moduł sterujący obu czujników montowany jest przy sterowniku (maksymalna odległość moduł–sterownik: 2 m), a sonda może być oddalona od modułu o maksymalnie 300 m – co pozwala na monitorowanie wilgotności w reprezentatywnym miejscu nawet dużej instalacji bez konieczności prowadzenia kabla w pobliżu sterownika.