Każdy zraszacz polowy oparty jest na jednej z dwóch zasad mechanicznych napędzania obrotu głowicy:

Napęd impaktowy (młoteczkowy). Strumień wody z dyszy uderza w ramię z bijnikiem – metalową lub plastikową dźwignią zakończoną mlotkiem – odchylając je, a sprężyna powrotna odrzuca ramię z powrotem, przy okazji nadając głowicy impuls obrotowy. Każde uderzenie to charakterystyczny klikający dźwięk i obrót głowicy o kilka stopni. Napęd impaktowy jest starszą konstrukcją, ale wyjątkowo odporną na zanieczyszczenia i pracę przy zmiennym ciśnieniu – bijnik nie wymaga filtrowanej wody o ściśle określonym ciśnieniu i działa niezawodnie nawet przy zawartości piasku w wodzie, która zniszczyłaby turbinę. Zraszacze impaktowe dominują w instalacjach rolniczych i sadowniczych na całym świecie od dziesięcioleci i nic nie zapowiada ich szybkiego wypierania przez nowsze konstrukcje.

Napęd turbinowy. Strumień wody wprawia w ruch małą turbinę ukrytą wewnątrz korpusu zraszacza, która poprzez przekładnię zębatą obraca głowicę powoli i równomiernie. Napęd turbinowy generuje wolniejszy i bardziej jednostajny obrót głowicy niż napęd impaktowy, co przekłada się na drobniejszą kroplę wody i wyższą równomierność opadu. Zraszacze turbinowe stosowane są głównie do nawadniania upraw wrażliwych na uderzenia grubych kropeł (rozsady, kiełkujące nasiona, kwiaty, uprawy szkółkarskie) i do ochrony antyprzymrozkowej, gdzie liczy się drobna i równomiernie rozkładana woda.

Zraszacze z tworzywa sztucznego (PP i ABS) Najszerzej stosowana kategoria zraszaczy polowych, pokrywająca zdecydowaną większość potrzeb w warzywnictwie, szkółkarstwie i uprawach polowych. Tworzywo PP stabilizowane UV zachowuje wytrzymałość mechaniczną i odporność na promieniowanie słoneczne przez 10–15 lat pracy w otwartym terenie. Sprężyna powrotna i elementy ruchome wykonane ze stali nierdzewnej zapewniają odpornos' na korozję. Zraszacze plastikowe są lżejsze i tańsze od metalowych, łatwe do przenoszenia i składowania sezonowego. Ich główne ograniczenie to niższy maksymalny wydatek i zasięg w porównaniu do modeli mosiężnych – plastikowe zraszacze polowe typowo obejmują zasięg 8–22 m przy wydatkach 100–2 700 l/h. Do tej grupy należą m.in. NaanDanJain 5022, NaanDanJain 5035, Rivulis Super XL, Tavlit 920, Tavlit 961, Irritec 961, Automat AQ-22/AQ-46.

Zraszacze mosiężne Cięższa i droższa kategoria o wyraźnie wyższej odporności mechanicznej i chemicznej. Mosiądzowe korpusy, dysze i ramiona bijnika odporne są na uszkodzenia przez kamienie, twarde grudki gleby i uderzenia narzędziami podczas prac polowych. Mosiądz nie reaguje chemicznie z nawozami stosowanymi w fertygacji przez zraszacze i nie traci właściwości w kontakcie z agresywną wodą o niskim pH lub wysokiej twardości. Zraszacze mosiężne osiągają wyższe ciśnienia robocze, wyższe wydatki i większe zasięgi niż plastikowe odpowiedniki – modele premium sięgają zasięgiem do 30 metrów przy wydatkach 2 000–5 000 l/h. Stosowane w sadach, na plantacjach wieloletnich, przy systemach antyprzymrozkowych i wszędzie tam, gdzie instalacja ma pracować przez wiele lat bez demontażu. Przykłady: NaanDanJain 233, NaanDanJain 234, NaanDanJain 427, Perrot ZA/ZB/ZE/ZM, Cometal AG-35, VYR-33, Rossi R3V.

Zraszacze aluminiowe Pośrednia kategoria łącząca niską wagę tworzywa z wyższą wytrzymałością mechaniczną niż standardowy plastik. Aluminium odporne jest na korozję atmosferyczną i UV, lżejsze od mosiądzu i chętnie stosowane przy instalacjach przenośnych, gdzie liczy się ciężar zestawu sprzętu transportowanego między działkami. Rzadziej spotykane niż plastikowe i mosiężne, ale stanowią dobry kompromis przy intensywnych instalacjach przenośnych na dużych areałach.

Zraszacze małego zasięgu – 8–14 m promienia Wydatek 100–700 l/h, ciśnienie robocze 1,5–3,0 barów. Stosowane w szkółkach roślin ozdobnych i leśnych, uprawach warzyw liściastych, przy kiełkowaniu nasion i rozsadach, gdzie delikatna i drobna kropla jest priorytetem. Rozstaw w instalacji zazwyczaj 10–14 m między zraszaczami. Przykłady: NaanDanJain 5022, NaanDanJain 501U, Tavlit 961, Palaplast Ikaros, Rivulis Super XL.

Zraszacze średniego zasięgu – 14–22 m promienia Wydatek 700–2 700 l/h, ciśnienie robocze 2,5–4,5 barów. Najczęściej stosowana kategoria w polowych uprawach warzywniczych, na pastwiskach, użytkach zielonych i w intensywnych uprawach zbożowych i okopowych. Rozstaw w instalacji 16–22 m. Dwudyszowe modele (dysza główna długiego zasięgu + dysza uzupełniająca krótkiego zasięgu) zapewniają równomierność opadu na całym promieniu działania – kropla z dyszy głównej sięga daleko, dyszy tylna wypełnia bliższy okrąg. Przykłady: NaanDanJain 5035, NaanDanJain 233, NaanDanJain 427, Cometal AG-35, Automat AQ-46.

Zraszacze dalekosiężne – 22–35+ m promienia (armatki wodne) Wydatek 2 000–10 000+ l/h, ciśnienie robocze 4,0–8,0 barów. Stosowane na polach uprawnych o dużej powierzchni, pastwiskach, arenach sportowych i terenach rekultywowanych. Jeden zraszacz pokrywa krąg o powierzchni 1 500–3 500 m² – co radykalnie zmniejsza liczbę zraszaczy i złożoność instalacji na dużych areałach. Silny strumień wody jest odporny na wiatr i nie wymaga gęstej sieci punktów zraszania. Wadą jest gruba kropla i silne uderzenie strumienia w glebę – niebezpieczne dla delikatnych sadzonek i kiełkujących nasion, ale bez znaczenia przy nawadnianiu drzew, krzewów owocowych, kukurydzy, buraków cukrowych i ziemniaków. Przykłady: Perrot ZM/ZX, NaanDanJain 234, większe modele Rivulis i NaanDanJain Naan-Bird.

Zraszacz pełnoobrotowy (360°) Głowica wykonuje pełny obrót przez 360 stopni, nawadniając koło wokół punktu montażu. Stosowany na otwartych polach, pastewnikach i użytkach zielonych, gdzie nie ma przeszkód i całe otoczenie zraszacza wymaga nawodnienia. Najbardziej efektywny hydraulicznie – cała energia ciśnienia wody wykorzystywana jest na nawadnianie, bez żadnych strat na ogranicznik sektora.

Zraszacz sektorowy (regulowany kąt obrotu) Głowica obraca się wyłącznie w zaprogramowanym sektorze – od kilkunastu do 340 stopni – i automatycznie nawraca po osiągnięciu granicy sektora. Stosowany przy krawędziach pola, wzdłuż dróg, budynków, rowów i przy nieregularnych kształtach nawadnianego obszaru. Kąt sektora regulowany jest ręcznie przez przestawianie ograniczników (pinów) na obwodzie głowicy lub przez śrubę regulacyjną. Ważna zasada hydrauliczna: zraszacz sektorowy pracujący na mniejszym kącie niż 360° ma przy tej samej dyszy i tym samym ciśnieniu wyższy wydatek na stopień kąta – co może prowadzić do przelewania sektora. W dobrze zaprojektowanej instalacji zraszacze sektorowe mają dobraną mniejszą dyszę lub niższe ciśnienie niż pełnoobrotowe, by wyrównać dawkę opadu na metr kwadratowy.

Ochrona antyprzymrozkowa to jedno z najbardziej wyspecjalizowanych zastosowań zraszaczy polowych – i jedno z najbardziej wymagających pod względem niezawodności. Zasada działania jest prosta i oparta na fizyce: kiedy woda zamarza, wydziela ciepło (1 g wody oddaje 80 kalorii przy zamianie w lód). Jeśli zraszacze stale pokrywają pędy i kwiaty drzew owocowych cienką warstwą wody, wydzielane ciepło krzepnięcia utrzymuje temperaturę powierzchni roślin na poziomie 0°C – nawet gdy temperatura powietrza spada do -5°C lub niżej. Lód na gałęziach jest paradoksalnie ochroną, nie zagrożeniem.

Zraszacze do ochrony antyprzymrozkowej muszą spełniać wymagania nieobecne w standardowych modelach do nawadniania wegetacyjnego:

• Praca ciągła przez wiele godzin lub całą noc – bez przerw, bo każda nawet krótka przerwa w zraszaniu przerywa tworzenie się lodu ochronnego i temperatura rośliny natychmiast zaczyna spadać
• Odporność na niskie temperatury – sprężyny, uszczelki i bijniki muszą pracować przy temperaturach do -5°C bez twardnienia i utraty elastyczności; standardowe zraszacze o zwykłych sprężynach mogą zamrozić się i zatrzymać w trakcie ochrony
• Drobna i równomiernie rozkładana kropla – warstwa wody na roślinie musi być stale uzupełniana; krupa lub grad wody z dużej dyszy zamiast cienką warstwą okryje roślinę nierównomiernie i może mechanicznie uszkodzić delikatne pąki kwiatowe
• Niska intensywność opadu przy dużej równomierności – ochrona antyprzymrozkowa wymaga precyzyjnego dozowania wody: za mało – brak ochrony; za dużo – nadmierne obciążenie gałęzi lodem i ryzyko ich złamania

Modele dedykowane do ochrony antyprzymrozkowej: NaanDanJain 233 z kapturem mrozoodpornym, NaanDanJain 233-PC (z kompensacją ciśnienia), VYR-33, Perrot ZB z kapturem ochronnym. Wyposażone w szybkoobrotowe głowice, sprężyny ze stali nierdzewnej odporne na mróz i kapturki chroniące bijnik przed lodem i szronem podczas postoju.

Bez względu na model i zasięg, jeden parametr decyduje o równomierności nawadniania całego pola: wzajemny rozstaw zraszaczy. Zasada branżowa mówi: optymalne pokrycie osiągane jest przy rozstawie „promień w promień" – czyli odległość między sąsiednimi zraszaczami powinna wynosić tyle ile promień działania każdego z nich (lub nieco mniej przy silnym wietrze).

Przy takim rozstawie obszar nawadniany przez jeden zraszacz nakłada się częściowo na obszar sąsiedniego – co pozwala skompensować nierównomierność opadu typową dla każdego zraszacza rotacyjnego. W odległości wynoszącej mniej niż 2/3 promienia od osi zraszacza intensywność opadu jest zawsze niższa niż w środku zasięgu. Dopiero wzajemne nałożenie stref sąsiednich zraszaczy wyrównuje rozkład wody na całej nawadnianej powierzchni.

Przy silnym wietrze rozstaw należy zmniejszyć do 0,5–0,6 promienia – strumień wody znoszony przez wiatr nie dochodzi do granicy nominalnego zasięgu i efektywna strefa nawadniania kurczy się. Instalacja zaprojektowana bez uwzględnienia lokalnych warunków wietrznych to najczęstszy powód nierównego nawadniania pól.

Zdecydowana większość zraszaczy polowych wyposażona jest w wymienne dysze. Każda dysza to precyzyjnie wywiercony otwór (lub para otworów w zraszaczach dwudyszowych) o określonej średnicy wyrażonej w milimetrach – od 2,0 mm do 10,0 mm i więcej. Zmiana dyszy na większą zwiększa jednocześnie zasięg i wydatek; zmiana na mniejszą zmniejsza oba parametry. Ta cecha pozwala na elastyczne dostosowanie jednego modelu zraszacza do różnych upraw, różnych ciśnień sieciowych i różnych potrzeb wodnych bez wymiany całego urządzenia.

Dysze kodowane są zazwyczaj kolorem dla łatwej identyfikacji w terenie. Kolory nie są standaryzowane między producentami – dysza niebieska NaanDanJain ma inną średnicę niż dysza niebieska Perrot. Zawsze sprawdzaj tabelę wydatków dla konkretnego producenta i modelu przed dobraniem dyszy do ciśnienia i wymaganego wydatku.